Zawod, önümçilihane ýa-da ammar ýaly ýokary maýa goýum talap edýän desgalarda uzak möhletli kärendä girişen telekeçileriň iň uly töwekgelçiliklerinden biri, kärendä alnan emlägiň kärendä möhleti içinde eýe çalşylmagydyr. Emlägi kabul edip alan täze eýe, häzirki eýeden tapawutlylykda kärendenamasyny gutarmagyny garaşman zerurlyk esasynda taşlatma dawasy açyp bilýär. Bu töwekgelçiligi aradan aýyrmagyň iň täsirli hukuk guraly bolsa kärendenamanyň ýer sanawynyň tapuwyna belligini etdirmekdir.
Kärendenama belligini etdirmek näme?
Kärendenamanyň belligini etdirmek — taraplar arasynda baglaşylan kärendenamanyň ýer sanawyna girizilmegidir. Türk Raýat Kanunynyň 1009-njy maddasy esasynda kärendenamalar ýer sanawyna bellenenip bilinýär. Belligiň tapuwa geçirilmegi bilen kärendenama emlägi soňradan kabul edip alan her täze eýä garşy hem baglaýjy güýje eýe bolýar.
Häzirki eýe bilen täze eýäniň arasynda möhüm tapawut
Türk Borçlar Kanunynyň 350-nji maddasy esasynda häzirki kärendä berýän zerurlyk esasynda taşlatma dawasy açmak üçin kärendenamanyň gutarmagyny garaşmaly. Meselem 10 ýyllyk kärendenamada häzirki eýe, 10 ýyl dolmazdan bu dawany açyp bilmez.
Emma emlägi satyn alan täze eýe TBK m.351 esasynda has güýçli hukuki ýagdaýdadyr. Täze eýe emlägi edineninden bir aý içinde kärende tutana zerurlyk esasynda taşlatmak niyetini bildirýän ihtar iberip, şol ihtardan alty aý soň — kärendenama entek gutarmadyk bolsa-da — taşlatma dawasy açyp bilýär. Bu düzgün uzak möhletli kärende tutanlary uly hukuki töwekgelçilik bilen ýüzbe-ýüz edýär.
Bellik bu dawanyň öňüni nädip alýar?
Kärendenama tapuwa belligi bilen geçirilen bolsa, emlägi kabul edip alan täze eýe bu bellikden habarly bolup satyn almandyr hasaplanýar. Ýargıtay-yň durnukly içtihadyna görä kärendenamasyna belligiň bar bolmagy täze eýäniň TBK m.351 esasynda zerurlyk taşlatma talebinde bulunmagyny örän kynlaşdyrýar; belligiň öz içine alýan möhleti boyunça bu hukuk amalda ulanyp bilinmez ýagdaýa gelýär. Bellik, täze eýäniň bu aýratyn taşlatma hukugyna garşy kärende tutanyň iň güýçlü güwänamasy.
Zawod we önümçilik desgalary üçin näme üçin möhüm?
Zawod ýa-da önümçilihanede maşyn gurnamak, düzümini döretmek we önümçilik liniýasyny gurmak onlarça ýyllyk maýa goýumy aňladyp biler. Bu maýa goýumlaryň öwezi dolunmagy üçin kärendä möhletiniň her şertde kepillendirilen bolmagy şertdir. Belliksiz baglaşylan uzak möhletli kärendenamalar emlägiň eýe çalşylmagy ýagdaýynda kärende tutany amalda goragsyz galdyryp, ýokary çykdajy maýa goýumlary garaşylmadyk taşlatma haýbatyna sezewar edip biler.
Netije
Uly maýa goýum talap edýän uzak möhletli senagat kärendenamalarynda kärendenamanyň tapuwa belligini etdirmek kärende tutan üçin çalşyp bolmajak güwänamadyr. Bu ädim ätilmezden baglaşylan kärendenamalar emlägiň eýe çalşylmagy ýagdaýynda kärende tutany täze eýäniň TBK m.351-den gelip çykýan ýörite taşlatma hukugyna garşy goragyz galdyrýar. Stambul we Üsküdarda senagat kärendesi dawalarynda we kärendenama belligini etdirmek işlerinde hukuk goldaw almak üçin biz bilen habarlaşyp bilersiňiz.
Yazar: Aleyna Eylem KOCABAŞ
Teswirler
Häzirem teswir ýok. Ilki siz ýazyň!