Artykmaç iş (goşmaça iş) üçin töleg, işçiniň zähmetiniň öwezini dolýan we kanun tarapyndan goralýan bir hukukdyr. Muňa garamazdan, amalda köp işgärler artykmaç iş eden hem bolsalar, degişli tölegini almaýarlar ýa-da kem alýarlar. Şeýle ýagdaýda işçiniň haýsy hukuklara eýedigini we nähili ýol bilen hereket etmelidigini bilmek möhüm ähmiýete eýedir.
Türkiýäniň 4857 belgili Zähmet Kanunynyň 41-nji maddasyna laýyklykda, hepdede 45 sagatdan artyk ýerine ýetirilen işler artykmaç iş hökmünde kabul edilýär we her bir sagat üçin işçä onuň adaty sagatlyk hakynyň 50% ýokarlandyrylan möçberinde töleg edilmelidir. Taraplaryň arasynda ylalaşyk bolan ýagdaýynda, artykmaç iş üçin tölegiň ýerine dynç wagty berilmegi mümkin; emma bu ýagdaýda her bir artykmaç iş sagady üçin işçä 1 sagat 30 minut dynç wagty berilmelidir.
Iş beriji artykmaç iş üçin tölegi tölemedik ýagdaýynda, işgär ilkinji nobatda bu alajagyny talap etmäge hukugy bardyr. Bu alajak hak häsiýetinde bolany sebäpli, 5 ýyllyk zamanaşma möhletine tabyndyr. Işgär bu möhletiň dowamynda geçmişe degişli artykmaç iş töleglerini talap edip biler. Artykmaç işiň subut edilmegi üçin ýazmaça resminamalar (iş wagty ýazgylary, giriş-çykyş maglumatlary, aýlyk hasapnamalary) möhüm bolup durýar; emma köplenç bu resminamalar iş berijiniň elinde bolýar we olaryň üstünde işçiniň goly ýok bolýar, şonuň üçin şaýatlaryň görkezmeleri bilen hem subut etmek mümkindir.
Artykmaç iş töleginiň tölenmezligi işçi üçin möhüm hukuk bozulyşy bolup, bu ýagdaý işçä şertnamany derrew we esasly sebäpler bilen bes etmek hukugyny berýär. Zähmet Kanunynyň 24-nji maddasyna laýyklykda, hak kanuna laýyklykda tölenmedik ýagdaýynda işgär şertnamany bes edip biler we bu ýagdaýda işden çykarylanda berilýän kompensasiýa (kıdem tazminaty) almaga hukugy bolýar. Şeýle hem işgär işini dowam etdirýän wagtynda-da artykmaç iş alajaklaryny talap edip biler; şertnamany bes etmek hökmany däldir.
Häzirki wagtda işçilik alacaklaryna degişli dawalar boýunça, 7036 belgili Zähmet Kazyýetleri baradaky Kanuna laýyklykda, araçylyk ýüzlenmesi kazyýete ýüz tutmagyň hökmany şerti bolup durýar. Şonuň üçin artykmaç iş alajagyny talap etmek isleýän işgär göni kazyýete ýüz tutup bilmez; ilki bilen araçyga ýüzlenmelidir. Araçylyk döwründe ylalaşyk gazanylmadyk ýagdaýynda, işgär zähmet kazyýetinde dawa açyp, öz alajagyny talap edip biler.
Netijede, artykmaç iş tölegi tölenmedik ýagdaýynda işgär kanun taýdan goralýar. Işgär artykmaç iş edendigini subut edip, geçmişe degişli alajaklaryny talap edip biler, hak tölenmedik ýagdaýynda şertnamany esasly sebäpler bilen bes edip kompensasiýa almaga hukugy bolýar we zerur ýagdaýlarda araçylyk hem-de kazyýet ýoluna ýüz tutup biler. Hukuk ýitgisiniň öňüni almak üçin subutnamalaryň dogry ýygnalmagy we prosesiň üns bilen alnyp barylmagy örän möhümdir.
Teswirler
Häzirem teswir ýok. Ilki siz ýazyň!