Ücretin bir kısmının bankadan, bir kısmının ise elden ödenmesi ve SGK kayıtlarında işçinin asgari ücretli gösterilmesi, uygulamada sıkça karşılaşılan ancak hukuka aykırı bir durumdur. Bu tür uygulamalar yalnızca işçinin sosyal güvenlik haklarını zedelemekle kalmaz; aynı zamanda kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai, yıllık izin ve diğer işçilik alacaklarının da eksik hesaplanmasına yol açar. Bu nedenle işçinin haklarını bilmesi ve gerektiğinde ispat edebilmesi büyük önem taşır.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, işçinin gerçek ücreti yalnızca SGK’ya bildirilen tutar değildir. İşçi ile işveren arasında fiilen kararlaştırılan ve ödenen toplam ücret esas alınır. İşverenin SGK’ya daha düşük ücret bildirmesi, işçinin gerçek ücret üzerinden hak talep etmesine engel değildir. Nitekim Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre işçinin gerçek ücreti her türlü delille ispat edilebilir.
Bu kapsamda işçi, gerçek ücretini ispat etmek için çeşitli delillere başvurabilir. Banka kayıtları, maaş bordroları, işyeri yazışmaları (WhatsApp, e-posta), işverenin verdiği el yazılı notlar, prim ve ödeme listeleri gibi belgeler önemli delil niteliğindedir. Bunun yanında, işyerinde birlikte çalışan veya çalışma koşullarını bilen tanıkların beyanları da uygulamada sıklıkla başvurulan ve mahkemelerce kabul edilen bir ispat aracıdır. Ayrıca aynı pozisyonda çalışan işçilerin aldığı ücretler de emsal ücret araştırması yoluyla ortaya konulabilir.
İşçinin bordroları ihtirazi kayıtsız imzalaması hâlinde, bordroda görünen ücretin doğru olduğu yönünde bir karine doğabilir. Ancak uygulamada bordroların çoğu işçiye imzalatılmadan düzenlenmekte veya işçi bordronun içeriğini tam olarak bilmeden imzalamaktadır. Bu gibi durumlarda bordronun gerçeği yansıtmadığı yine tanık ve diğer delillerle ispat edilebilir. Özellikle elden ödemeler kayıt dışı olduğundan, bu ödemelerin varlığı çoğu zaman dolaylı delillerle ortaya konulmaktadır.
Ücretin eksik bildirilmesi, aynı zamanda SGK primlerinin de eksik yatırılması anlamına gelir. Bu durumda işçi, Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurarak gerçek ücretinin tespitini ve eksik primlerin tamamlanmasını talep edebilir. Bunun yanı sıra, işçi “hizmet tespit davası” açarak sigortalı olarak çalıştığı sürenin ve gerçek çalışma koşullarının tespitini de mahkemeden isteyebilir. Hizmet tespit davası, özellikle sigortasız veya eksik sigortalı çalıştırılan işçilerin en önemli hukuki yollarından biridir ve bu dava sonucunda eksik bildirilen süreler ile primler geriye dönük olarak düzeltilebilir.
Öte yandan, ücretin gerçek tutarı üzerinden ödenmemesi veya kayıt dışı ödeme yapılması, işçi açısından haklı nedenle fesih sebebi oluşturabilir. İş Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca, işçinin ücretinin kanuna uygun şekilde ödenmemesi hâlinde işçi iş sözleşmesini derhal feshedebilir ve bu durumda kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca işçi, eksik ödenen ücret farklarını, fazla mesai alacaklarını ve diğer işçilik alacaklarını da talep edebilir.
Günümüzde işçilik alacaklarına ilişkin taleplerde, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu gereğince arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Bu nedenle işçi, alacaklarını talep etmek için öncelikle arabulucuya başvurmalı; anlaşma sağlanamaması hâlinde iş mahkemesinde dava açmalıdır. Dava sürecinde gerçek ücretin tespiti çoğu zaman bilirkişi incelemesi ve tanık beyanlarıyla yapılmaktadır.
Sonuç olarak, ücretin bir kısmının elden ödenmesi ve SGK’ya düşük bildirilmesi işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. İşçi, gerçek ücretini her türlü delille ispat ederek tüm işçilik alacaklarını talep edebilir, eksik primlerin tamamlanması için SGK’ya başvurabilir ve hizmet tespit davası yoluyla sigortalılık durumunu düzeltebilir. Gerekli hâllerde iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanması da mümkündür. Bu süreçte delillerin doğru şekilde toplanması, tanıkların belirlenmesi ve sürecin dikkatle yürütülmesi, hak kaybı yaşanmaması açısından hayati öneme sahiptir.
Yazan: Eylem KOCABAŞ
Yorumlar
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın!